Trang chủ Giới thiệu Tuyển dụng Liên hệ - Góp ý
Trang chủ
Bảo tàng
Di sản Văn hoá
Văn hóa Vật thể
::::: Di tích lịch sử
::::: Di tích Cách mạng
::::: Di tích KT Nghệ thuật
::::: Danh lam thắng cảnh
Văn hóa phi vật thể
::::: Lễ hội
::::: Nghề truyền thống
::::: Di sản văn hóa
Nghiên cứu
Khảo cổ học
Cổ vật
Thông tin khoa học
Thư viện hình ảnh
Di tích Nhà tù Côn Đảo
QLNN về DSVH
Liên hệ - Góp ý
Tìm kiếm
Góc hình ảnh

 
 

Liên kết Website
BẢO TỒN KIẾN TRÚC CỔ DÂN GIAN TRUYỀN THỐNG BÀ RỊA - VŨNG TÀU
BẢO TỒN  KIẾN TRÚC CỔ DÂN GIAN TRUYỀN THỐNG BÀ RỊA - VŨNG TÀUNhà xưa - kiến trúc cổ dân gian truyền thống, một loại hình văn hóa không những có giá trị hiện tồn về mặt kiến trúc, nghệ thuật chạm, khắc dân gian, đáp ứng yêu cầu mục đích sử dụng mà còn ẩn chứa sâu sắc về giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể. Chúng là hiện thân trong đời sống tinh thần mỗi gia đình, dòng tộc, tạo nên nét đẹp gia phong, “tình làng nghĩa xóm” trong đời sống xã hội nông thôn Việt Nam, liên kết với nhau trong không gian làng xã, một trong những yếu tố hình thành bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc.

Ngày nay khi bàn đến vấn đề “nhà xưa” kiến trúc cổ dân gian truyền thống, chắc rằng mỗi người chúng ta trong tâm thức ai cũng có những khoảnh khắc “thời gian lắng đọng” và trong tiềm thức lại quay về “không gian hoài niệm” bóng dáng của một làng quê Việt Nam hay vùng ven đô ngoại thị. Nơi ấy cũng có lũy tre xanh, hàng cau, khóm trúc, ao cá, vườn cây, bờ đê thửa ruộng cùng đường làng, ngõ xóm...thấp thóang những ngôi nhà mái dốc lợp ngói đỏ âm dương, phong phú các kiểu dáng kiến trúc cổ xưa, mang nặng dấu ấn thời gian, và kinh nghiệm của tiền nhân để lại như nhà chữ nhất (), chữ nhị (), chữ đinh () chữ công () dù ba gian hay năm gian hai chái, tất cả được xác định, tọa lạc trong một không gian thích hợp, hài hòa với phong thủy, thiên nhiên, màu xanh của hoa lá, bao bọc bởi những hàng dậu, chậu cảnh được chăm sóc cắt tỉa thẳng tắp, kì công.

Với vẻ đẹp của làng quê, bản chất thanh bình mộc mạc trong cuộc sống, người dân nông thôn Việt Nam vốn bao đời nay luôn quí trọng “Nhân - Nghĩa - Lễ - Trí - Tín” đã được lưu truyền và in đậm dấu ấn trên từng công trình kiến trúc cổ dân gian truyền thống. Trong lịch sử, những bức tranh tuyệt mĩ của nông thôn Việt Nam cũng đã từng gồng trên mình hứng chịu những vết hằn bởi bom đạn chiến tranh tàn phá, hủy hoại khá nhiều tài nguyên văn hóa, công trình kiến trúc cổ dân gian truyền thống. Và ngày nay do ảnh hưởng bởi cơn lốc của kinh tế thị trường cùng xu thế phát triển của đất nước, đặc biệt tốc độ đô thị hóa nhanh chóng theo trào lưu đang diễn ra tại các vùng nông thôn Việt Nam đã và đang tiềm ẩn nguy cơ làm mất dần các công trình kiến trúc cổ dân gian truyền thống vốn không còn nhiều sau chiến tranh, chúng ta chưa có điều kiện để kịp phục hồi thì nay các công trình kiến trúc ấy sẽ biến mất, đó chỉ còn là vấn đề thời gian. Nếu chúng ta không nhận thức đúng đắn, cần bảo tồn và qui hoạch phát triển hợp lý. Chúng ta bảo tồn để phát triển, phát triển không có nghĩa là từ bỏ tất cả cái cũ, làm mới. Ngược lại, bảo tồn không đồng nghĩa với bảo thủ ngăn chặn bước phát triển. Phát triển ở đây là phát triển bền vững, dựa trên nguyên tắc kế thừa, chọn lọc tiếp thu, phát huy nội lực tài nguyên kinh tế, nhân văn của dân tộc đã được bảo tồn cho phát triển. 

Chúng ta phải làm gì để bảo tồn, phát huy các công trình kiến trúc cổ đó trong xu thế hội nhập, phát triển của vùng kinh tế biển - động lực phía Nam?

Qua tổng hợp điều tra, khảo sát, nghiên cứu bảo tồn - phát huy ”nhà xưa” kiến trúc cổ dân gian Bà Rịa - Vũng Tàu. Bảo tàng tỉnh cùng Trung tâm Kiến trúc miền Nam đã thực hiện và có nhận xét rằng: “Theo sử liệu đã có nhiều luồng dân cư tràn qua tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu vào thế kỉ 17 - 18, trong đó luồng dân cư miền Trung (xứ Ngũ Quảng) có ảnh hưởng nhất định đến sự hình thành các công trình kiến trúc cổ dân gian truyền thống tại tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Thời kì thịnh vượng và hình thành nhiều nhà cổ dân gian nhất tại đây là vào thế kỉ 19 và đầu thế kỉ 20. Điều này phù hợp với lịch sử khẩn hoang  trên đất Bà Rịa - Vũng Tàu diễn ra vào cuối thế kỉ 17 và thế kỉ 18. Trong thời gian đầu, người dân chỉ mới xây dựng những ngôi nhà tạm để thích nghi trên bước đường mưu sinh cuộc sống vì kế  sinh tồn. Khi đời sống ổn định, kinh tế phát triển (thế kỉ 19) lưu dân mới có điều kiện để xây dựng những ngôi nhà qui mô, theo đúng chuẩn mực của ngôi nhà dân gian truyền thống người Việt.” Số liệu điều tra đã cho thấy số lượng “nhà xưa” kiến trúc cổ dân gian truyền thống Bà Rịa - Vũng Tàu tại thời điểm năm 2005 là 177 nhà gồm nhiều thể loại nhà và chất lượng giá trị khác nhau, có niên đại xây dựng cách nay gần 70 năm đến trên 100 năm, chiếm hạng trung bình về số lượng so với các tỉnh thành trong cả nước. Nhà ở dân gian truyền thống Bà Rịa - Vũng Tàu có nguồn gốc từ loại nhà cột giữa và nhà rường của các tỉnh miền Trung, có mật độ tập trung cao, ít phân tán như nhiều địa phương khác. Chủ yếu tập trung ở huyện Đất Đỏ, Long Điền, thị xã Bà Rịa và Khu di tích nhà lớn Long Sơn - Vũng Tàu.

Nhà ở dân gian truyền thống Bà Rịa - Vũng Tàu qua kiến trúc, kết cấu vì kèo, vị trí bố cục mặt bằng rất phù hợp với điều kiện khí hậu tự nhiên về phong tục tập quán truyền thống của dân tộc. Có tính thuần nhất cao, ít bị ảnh hưởng của kiến trúc ngoại lai. Trong tổng số 177 nhà ở dân gian truyền thống còn tồn tại đến nay, có 46 ngôi nhà tuổi thọ trên dưới 100 năm còn nguyên gốc và chất lượng tốt. Có thể nói số lượng 46 ngôi nhà này xứng đáng đại diện cho nền kiến trúc cổ nhà ở dân gian truyền thống tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Đồng thời đây cũng là một phần của kho tàng văn hóa kiến trúc quí giá của nhân dân Bà Rịa - Vũng Tàu tạo dựng được trong quá trình mưu sinh khai khẩn vùng đất phương Nam.

Trong xu thế phát triển hiện nay với tốc độ đô thị hóa đang diễn ra nhanh chóng, nhưng chưa xem trọng các công trình kiến trúc cổ truyền thống có giá trị là đối tượng bảo vệ, cần được điều chỉnh qui hoạch để bảo tồn - phát triển trong không gian đô thị mới như là một thiết chế văn hóa, một không gian mở về mặt cây xanh, môi trường cho cuộc sống đô thị. Đặc biệt do tác động bởi mặt trái của kinh tế thị trường, tâm lí cầu thị, trọng ngoại, xem nhẹ yếu tố giá trị văn hóa truyền thống, nhanh chóng thay đổi các chuẩn mực văn hóa trong cuộc sống, chạy theo “mốt” tiêu dùng, xem trọng yếu tố vật chất, thiếu sàng lọc để bảo vệ giá trị văn hóa truyền thống, khi mà mọi “giá trị” đều qui đổi thành “tiền”. Điều đó thật là nguy cơ nếu chúng ta không “gạn đục, khơi trong”, có những chính sách để bảo tồn, phát huy tinh thần tự tôn văn hóa truyền thống, trong đó “nhà xưa” - kiến trúc cổ dân gian là một di sản kiến trúc mang đậm dấu ấn lịch sử - văn hóa và bản sắc dân tộc tránh khỏi những lấn át bởi mặt trái của kinh tế thị trường đưa đến.

Bà Rịa - Vũng Tàu là một trong những trung tâm du lịch lớn của cả nước, việc bảo tồn các công trình kiến trúc cổ dân gian còn đồng nghĩa với việc gắn kết tạo ra những sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, giàu bản sắc.

Đề án đã đưa ra một số giải pháp giải pháp để bảo tồn và phát huy hiệu quả các công trình kiến trúc cổ dân gian truyền thống của địa phương trong xu thế hội nhập hiện nay:

Xây dựng hành lang pháp lý, chính sách bảo tồn, phát huy các công trình kiến trúc cổ dân gian truyền thống tại địa phương. Phải có những định chế pháp lý bảo vệ và phát huy giá trị các công trình kiến trúc cổ mang tính lịch sử, văn hóa, kiến trúc và nghệ thuật. Thực hiện các phương án quy hoạch bảo tồn và nâng cao giá trị các công trình kiến trúc cổ dân gian, làng cổ ”nhà xưa” truyền thống. Đặc biệt tránh những phương án qui hoạch biến những nơi này thành khu đô thị mới, phá vỡ không gian văn hóa kiến trúc cổ mà chúng ta phải xem đây là đối tượng cần được bảo vệ, tôn tạo hoặc điều chỉnh trong qui hoạch nhằm nâng cao giá trị hưởng thụ vật chất, tinh thần cho người dân, đồng thời tạo sản phẩm du lịch văn hóa cho ngành du lịch, bên cạnh gắn kết, tạo một không gian mở cho vùng đô thị mới trong cuộc sống hiện đại.

Do tính chất giá trị bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc là ở trong dân, các công trình kiến trúc cổ dân gian là của dân, do người dân tạo dựng. Để bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc qua các công trình kiến trúc cổ dân gian truyền thống, nhà nước cần  có những chính sách hỗ trợ về mặt tài chính từ nhiều nguồn hình thức khác nhau để giúp đỡ người dân tự bảo tồn các công trình kiến trúc cổ của mình, bên cạnh việc đãi ngộ cũng nên có những chính sách động viên khen thưởng.

Thực hiện giải pháp giáo dục - truyền thông nâng cao nhận thức cho cán bộ làm công tác tại cơ sở và quần chúng nhân dân về giá trị các công trình kiến trúc cổ dân gian truyền thống. Để từ đó cán bộ hoạt động tại cơ sở thống nhất với nhau trong cách thức quản lý, bảo tồn, giữ gìn; nhân dân - chủ sở hữu công trình kiến trúc cổ dân gian truyền thống hiểu và thêm yêu quí những di sản văn hóa của cha ông để lại, kết hợp quảng bá tuyên truyền, khai thác, phát huy dưới góc độ văn hóa - du lịch.

Xây dựng các công viên bảo tồn kiến trúc cổ, nhà nước mua lại các công trình kiến trúc cổ dân gian có giá trị nghệ thuật cao đang nằm trong vùng qui hoạch phải giải tỏa, vì không thể điều chỉnh qui hoạch để bảo tồn hoặc người dân có nhu cầu bán vì một lí do nào đó và được xây dựng lại trong một công viên bảo tồn các di sản kiến trúc làm nơi tham quan, học tập cho thế hệ trẻ luôn nhớ về cội nguồn, không đánh mất mình mà lại càng rạng rỡ hơn trong cuộc sống hiện đại đầy biến động. Đặc biệt các công viên này rất hữu ích cho sinh viên ngành kiến trúc và mỹ thuật, là sản phẩm du lịch - văn hóa đặc trưng giàu tính nhân văn - truyền thống và dân tộc.

Xây dựng khu du lịch văn hóa với các công trình kiến trúc cổ theo chủ đề du lịch văn hóa truyền thống dân tộc là loại hình hấp dẫn du khách trong và ngoài nước theo xu thế hiện nay. Với loại hình này, các công ty du lịch có thể phục chế hay mua lại các công trình kiến trúc cổ dân gian mà người dân vì lí do nào đó không thể gìn giữ, bảo quản được đem về xây dựng lại tại các khu du lịch của mình. Đây cũng là một hình thức đầu tư vừa đạt hiệu quả kinh tế vừa có tác dụng góp phần gìn giữ, bảo tồn, quảng bá giá trị di sản văn hóa kiến trúc truyền thống của dân tộc.

Xây dựng các khu nhà ở theo phong cách kiến trúc cổ với hai hình thức: nhân dân tự làm hoặc xây dựng nhà theo qui hoạch dự án phong cách kiến trúc cổ. Hiện nay, một số người dân có điều kiện kinh tế đã tự tôn tạo khu nhà ở của mình thành một ngôi nhà cổ khang trang, bền vững với một không gian kiến trúc rất Việt Nam và độc đáo. Đây là một việc làm rất đáng khích lệ, chính quyền cần có chính sách khuyến khích. Còn với phương thức đầu tư theo dự án xây nhà mang phong cách kiến trúc cổ là phương thức đầu tư có qui hoạch, kế hoạch và khoa học. Thông qua qui hoạch, đồ án thiết kế do các kiến trúc sư chuyên ngành thể hiện các chủ đầu tư dự án xây dựng những khu nhà ở thấp tầng nằm ở những vùng ngoại vi thành phố, đô thị, khu vực ven sông, suối, vườn cây ...Với các loại hình kiến trúc chủ đạo là nhà ở dân gian truyền thống hoặc kết hợp với phong cách kiến trúc mới nhưng kế thừa và nâng cao giá trị kiến trúc cổ dân gian truyền thống. Đây có thể xem là một  hình thức bảo tồn theo hướng sáng tạo và nâng cao phù hợp với xu thế ngày nay vừa thích nghi hội nhập, vừa bảo tồn nét đẹp văn hóa truyền thống qua phong cách kiến trúc dân tộc trong cuộc sống hiện đại.

Một công trình kiến trúc có giá trị tiêu biểu đặc biệt vừa mang tính khoa học, kỹ thuật vừa hàm chứa yếu tố văn hóa thẩm mỹ cao, có thể xem như là biểu trưng cho một vùng miền, một thành phố, một quốc gia hay dân tộc. Kiến trúc cổ dân gian truyền thống còn là kho tàng văn hóa phi vật thể, là minh chứng đúc kết biết bao kinh nghiệm tinh hoa của các bậc tiền nhân để lại trong suốt quá trình lịch sử hình thành, xây dựng và phát triển, khẳng định tính chất định cư, bản địa, tính văn hóa cộng đồng, các chuẩn mực giá trị đạo đức, thuần phong mỹ tục ... là nhân tố cấu thành làng xã, tạo nên quê hương - xứ sở “đất nước - con người” - yếu tố không thể thiếu được trong bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam.

Bà Rịa - Vũng Tàu, một tỉnh giàu tiềm năng, lợi thế về kinh tế biển, dịch vụ khai thác dầu khí, hải sản và du lịch đã và đang trên đà phát triển theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa với tốc độ đô thị hóa tương đối nhanh. Bên cạnh đó, Bà Rịa - Vũng Tàu còn có truyền thống đấu tranh cách mạng lâu đời, phong phú bản sắc văn hóa truyền thống, trong đó kiến trúc cổ dân gian là một loại hình văn hóa đặc biệt, góp phần tạo nên “tên đất, tên làng’ nơi đây. Bảo tồn phát huy kiến trúc cổ dân gian truyền thống là một việc làm hết sức có ý nghĩa nhưng cũng đầy khó khăn; không những góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc mà còn tạo dựng nên những tour du lịch đặc trưng với những sản phẩm du lịch  mang tính văn hóa nhân văn sâu sắc.

Bảo tồn, phát huy giá trị kiến trúc cổ dân gian truyền thống Bà Rịa - Vũng Tàu còn giúp cho người dân hiểu rõ hơn, tự hào về quê hương mình với những truyền thống văn hóa quí báu đang tồn tại song hành cùng cuộc sống đối với họ.

Để bảo tồn phát huy giá trị kiến trúc cổ dân gian truyền thống đạt hiệu quả thiết thực, Bà Rịa - Vũng Tàu cần có những giải pháp thích hợp về chính sách đầu tư đúng mức cho các công trình kiến trúc cổ, giải pháp qui hoạch phát triển kinh tế xã hội hợp lý, hài hòa giữa phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa và du lịch. Đặc biệt là sự quan tâm về qui hoạch, dự án đầu tư bảo tồn các khu vực có công trình kiến trúc cổ tiêu biểu, đậm đặc, xây dựng dạng công viên bảo tồn kiến trúc cổ, các khu du lịch văn hóa kiến trúc cổ, của các cấp chính quyền, các nhà đầu tư, các ngành văn hóa, du lịch và kiến trúc xây dựng tại địa phương.

Trần Văn Triêm

print   Email   Top


Các tin khác:
BẢO TỒN KIẾN TRÚC CỔ DÂN GIAN TRUYỀN THỐNG BÀ RỊA - VŨNG TÀU (08-07-2016)
Bước đầu tìm hiểu việc định cư của người việt ở vùng đất Mô Xoài (24-08-2014)
Làng Long Điền thời Mô Xoài qua văn bia chùa Long Bàn (08-08-2014)
Suy nghỉ về hình thức lưu giữ ký ức vùng đất Mô Xoài trong tiến trình khai phá đất phương Nam (08-08-2014)
Tín ngưỡng dân gian của cư dân Mô Xoài (08-08-2014)
Long Viên Tự và những dấu ấn phật giáo nam bộ trên đất Bà Rịa (08-08-2014)
Môi trường sinh thái vùng đất Mô Xoài - Bà Rịa - nhìn từ địa điểm khảo cổ học sông Xoài 2 (xã Sông Xoài huyện Tân Thành) (07-08-2014)
Góp phần bổ sung tư liệu một số ngôi mộ hợp chất đã khai quật ở Bà Rịa (07-08-2014)
Kiến trúc đình làng thời Mô Xoài trên vùng đất Bà Rịa - Vũng Tàu (07-08-2014)
Núi Dinh xứ Mô Xoài - tiềm năng du lịch tâm linh phật giáo của tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (07-08-2014)
Vòng (tường) thành Long Điền xưa - dấu tích kiến trúc đồn lũy của người Việt (07-08-2014)
Kiến trúc dân gian của cư dân xứ Mô Xoài (07-08-2014)
Di tích chùa Sắc Tứ Vạn An - dấu tích khai phá vùng đất Mô Xoài (07-08-2014)
Một số địa danh trong công cuộc khai phá xứ Mô Xoài (07-08-2014)
Địa danh Mô Xoài (07-08-2014)
Từ Xứ Mô Xoài - địa đầu mở cõi đến tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, quá trình hình thành và phát triển (07-08-2014)
Những vấn đề về tiểu sử và văn bản tác phẩm của Huỳnh Tịnh Của - người con ưu tú của xứ Mô Xoài (07-08-2014)
Phạm Khánh Đức - người khai mở đất Mô Xoài (07-08-2014)
Những công thần mở đất (07-08-2014)
Tư liệu Hán Nôm về chiến công đánh giặc Cao Miên của Chưởng cơ Nguyễn Diên tại đình Hắc Lăng (Xã Tam Phước huyện Long Điền tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) (07-08-2014)

 
Tiêu điểm & Sự kiện
  Giáo dục về nguồn - 2009

  Di tích lịch sử văn hoá núi Dinh

  Hải Đăng Vũng Tàu

  Lễ hội Dinh Cô

  Khảo cổ học BR-VT: Tìm về quá khứ
 
 
Thống kê truy cập
5.059.268