Những Chiến Công Chống Ngoại Xâm Vùng Biển Dưới Thời Các Chúa Nguyễn Ở Đàng Trong
Các chúa Nguyễn mở đất và phát triển kinh tế Đàng Trong (1558-1775) đúng vào lúc các nước tư bản phương Tây đang khao khát tìm kiếm thị trường và tranh chấp thuộc địa. Đó là một thời cơ lớn nhưng cũng là một thách thức nghiệt ngã đối với vận mệnh dân tộc trước hoạ ngoại xâm mới từ Phương Tây.


Với lợi thế có nhiều cửa biển và nhiều đặc sản có thể tạo nên nhiều mặt hàng phong phú, các chúa Nguyễn đã dùng thương nghiệp làm đòn bẩy cho sự phát triển kinh tế Đàng Trong để đón thời cơ của trào lưu mậu dịch quốc tế. Để có một Đàng Trong vững mạnh, các chúa Nguyễn đã chăm lo phát triển thủy quân. Binh thuyền Nhật Bản, Hà Lan, Anh Quốc là những đội quân hùng mạnh hàng đầu của thế giới trong các thế kỷ XVI-XVII-XVIII đều có quan hệ buôn bán và âm mưu đánh chiếm nước ta nhưng đều bị quân đội của chúa Nguyễn đánh bại. Một trong những chiến công trên vùng biển Bà Rịa – Vũng Tàu ngày nay là trận tiến công lực lượng đồn trú của thực dân Anh tại Côn Đảo năm 1802.
Thương nhân Anh quốc sau nhiều lần thăm dò thị trường Đàng Trong đều thấy bất lợi vì sự cạnh tranh của Hoa thương, chúng quyết định dùng võ lực để đánh chiếm nước ta. Năm 1702, chúng đưa hơn 200 quân đánh chiếm Côn Đảo nhằm đặt cơ sở quân sự và thương mại ở vùng biển Đông để gây ảnh hưởng lâu dài, nhưng bị quân đội của chúa Nguyễn đánh tan, Côn Đảo được giải phóng khỏi ách thực dân Anh. Sử triều Nguyễn ghi lại rằng: Giặc biển là người Man An Liệt có 8 chiếc thuyền đến đậu ở đảo Côn Lôn. Trưởng là bọn Tô-thích-già-thi, 5 người tự xưng là nhất ban, Nhì ban, Tam ban, Tứ ban, Ngũ ban (mấy ban cũng như mấy bậc, nguyên người Tây phương dùng những tên ấy để gọi bọn đầu mục của họ) cùng đồ đảng hơn 200 người, kết lập trại sách, của cải chứa đầy như núi, bốn mặt đều đặt đại bác. Trấn thủ dinh Trấn Biên là Trương Phúc Phan (con Chưởng dinh Trương Phúc Cương, lấy công chúa Ngọc Nhiễm) đem việc báo lên. Chúa sai Phúc Phan tìm cách trừ bọn ấy.
Từ truyền thống thủy chiến trên sông của Ngô Quyền, Lê Hoàn, Trần Hưng Đạo đánh bại quân Nam Hán, quân Tống, quân Nguyên từ phương Bắc, các chúa Nguyễn mở đầu cho một truyền thống mới và giành thắng lợi vẻ vang, đó là những chiến công trên biển, đánh bại tất cả các hạm đội hùng mạnh của thực dân phương Tây trong thời kỳ thịnh đạt của chúng. Ý nghĩa của các chiến thắng và bài học lịch sử này là vô cùng trọng đại đối với dân tộc, cần được nghiên cứu đầy đủ và phát huy trong thời đại của chúng ta.
PGS - TS. Đỗ Bang