Trang chủ Giới thiệu Tuyển dụng Liên hệ - Góp ý
Trang chủ
Bảo tàng
Di sản Văn hoá
Khảo cổ học
Cổ vật
Thông tin khoa học
Thư viện hình ảnh
Di tích Nhà tù Côn Đảo
QLNN về DSVH
Liên hệ - Góp ý
Tìm kiếm
Góc hình ảnh

 
 

Liên kết Website
Đình làng ở Bà Rịa - Vũng Tàu
Đình làng ở Bà Rịa - Vũng TàuĐình làng ở Bà Rịa - Vũng Tàu có những đặc điểm tương đồng với đình làng ở Nam Bộ là tính chất đa chức năng. Ngoài việc thờ Thành Hoàng, đình còn là nơi trú sở của các vị thần linh khác. Ngôi đình còn là trung tâm của đời sống tập thể, cộng đồng, nơi nhóm họp, hoạch định các vấn đề hành chính, nơi xử lý các vấn đề nội bộ của làng. Qua tín ngưỡng Thành Hoàng, biểu hiện tinh thần cộng đồng làng xã rõ rệt, nó không phải là cộng đồng kinh tế hay chế độ mà còn là cộng đồng tín ngưỡng tâm linh, thể hiện sâu đậm tình bà con lối xóm, trong họ ngoài làng. Và cũng qua ngôi đình, ta cảm nhận được tâm hồn con người Việt Nam.

Theo kết quả điều tra của Hội Khảo cứu phong tục, vào năm 1938, tỉnh Bà Rịa (bao gồm các tổng An Phú Hạ, An Phú Tân, An Phú Thượng, Phước Hưng Hạ, Phước Hưng Thượng, Phước Hưng Trung) và thành phố Vũng Tàu có 39 ngôi đình[i].Trong đó, tỉnh Bà Rịa có 36 đình và thành phố Vũng Tàu có 3 đình. Các đình ở tỉnh Bà Rịa là: Long Kiên, Long Xuyên, Long Phước, Long Tân, Phước Lễ (tổng An Phú Hạ), Hội Bài, Long Hương, Phú Mỹ, Sơn Long, Thạnh An (tổng An Phú Tân), An Nhứt, An Ngãi, Chợ Bến, Gò Đầu, Hắc Lăng, Long Điền, Long Hải, Long Thạnh, Phước Tỉnh (tổng An Phú Thượng), Phước Bửu, Phước Thọ, Phước Tuy, Thạnh Mỹ, Xuyên Mộc (tổng Phước Hưng Hạ), Hội Mỹ, Lộc An, Long Mỹ, Phước Hải, Tam Phước (tổng Phước Hưng Thượng), Gia Thạnh, Long Hòa, Phước Hiệp, Phước Lợi, Thới Hòa (tổng Phước Hưng Trung). Thành phố Vũng Tàu có các đình: Thắng Nhất, Thắng Nhì, Thắng Tam.

Sau những biến cố lịch sử, do chiến tranh tàn phá, nhất là trong đợt tiêu thổ kháng chiến hồi năm 1945, nên số đình còn lại không nhiều lắm, chỉ còn khoảng chục ngôi đình. Đa số các đình ở trong tỉnh được xây dựng từ cuối thế kỷ XIX trở về sau và đã qua nhiều lần trùng tu: đình Thắng Nhất, đình Thắng Nhì, đình Thắng Tam (trước 1840), đình Hắc Lăng (1788), đình Phước Hòa (1889), đình Long Phượng (trước 1852), đình Long Hương (1788)…

Kiến trúc đình làng ở Bà Rịa- Vũng Tàu cũng không khác kiến trúc đình Nam Bộ. Ngôi đình thường được cất ở những gò đất cao ráo, nơi có địa thế đẹp, gần nơi chợ búa, thuận tiện giao thông. Đình ở Bà Rịa- Vũng Tàu cấu trúc theo kiểu nhà rường tứ trụ, mở rộng ra bốn phía bằng bộ kèo đâm và kèo quyết đều nhau vuông vức. Mái đình lợp ngói âm dương, trên nóc thường gắn những hình sành tráng men màu với các đề tài: lưỡng long tranh châu, chim phượng ngậm cuốn thư, lân mẹ dạy lân con, cá hóa long, ông mặt trời, bà mặt trăng…

Khung kiến trúc của đình Long Hương (TX Bà Rịa), từ các khuôn đố trên xà ngang, đòn tay, xiên kèo, bàn thờ, tủ thờ đều được chạm khắc tinh xảo. Các đề tài trang trí truyền thống được thể hiện một cách sinh động: lưỡng long triều nguyệt, cúc liên chi, mây sóng nước, cá hóa long, bát tiên… Những bức liễn, hoành phi khắc đại tự sơn son thếp vàng lộng lẫy.

Trong đối tượng thờ tự, đình làng ở Bà Rịa- Vũng Tàu cũng như ở Nam Bộ tích hợp khá nhiều thần linh từ nhiều nguồn gốc khác nhau: từ Trung- Bắc do các lưu dân Thuận Quảng mang vào; từ gốc Chăm đã hội nhập vào hệ thống thần linh Việt ở Trung Bộ; từ người Hoa, Khmer được tích hợp qua quá trình giao lưu ở vùng đất mới; từ gốc miền Bắc, các danh nhân lịch sử.

Bố cục của một ngôi đình ở địa phương bao gồm: ngôi tiền hiền, chánh điện, võ ca, miếu Ngũ Hành, miếu ông Hổ, miếu Thần Nông. Đình Thắng Nhất và đình Thắng Tam, lăng ông Nam Hải và miếu Ngũ Hành lại nằm chung trong một quần thể kiến trúc. Gian võ ca của đình thường dùng làm nơi diễn tuồng, mang chức năng của một sân khấu, một “nhà văn hóa”. Đình Long Điền từng được xếp hạng kiến trúc đẹp nhất, nhì ở Nam Bộ; được trùng tu hai lần vào các năm 1900, 1958, có bố cục   cổng tam quan, võ ca, chánh điện, ngôi tiền hiền, miếu Thần Nông, nhà trù. Khuôn viên của đình rộng đến 14.000m2, trong đó có hơn 150 cây cổ thụ như: sao, gõ, dầu, giáng hương… 

Diện mạo thần linh trong đình làng ở Bà Rịa- Vũng Tàu lại khá phồn tạp, với nhiều loại thần khác nhau do sự tiếp biến văn hóa trong quá trình cộng cư với các dân tộc Hoa, Chăm, Châu Ro. Thần Hoàng bổn cảnh được thờ ở vị trí trung tâm, bên cạnh đó đình làng Bà Rịa- Vũng Tàu còn thờ nhiều vị thần khác nhau trong cơ cấu đa chủng. Trong thần điện có: Thiên Y Ana (Chăm), Thiên Hậu, Quan Công (Hoa), Bà Chúa Xứ (Khmer), Thần Nông, Thổ Địa, Thổ Công, Thần Hổ, Cao Các, Cửu Thiên Huyền Nữ, Ngũ Hành, Thủy Long thần nữ, Bạch Mã Thái Giám, Tứ Vị thánh nương, Tiên sư (Việt).

Sắc phong cho các đình làng ở Bà Rịa- Vũng Tàu sớm hơn cả là ở đình Thắng Tam (TP. Vũng Tàu) với 12 đạo sắc vào các năm 1845 và 1850. Điều đặc biệt là các sắc thần hiện còn lưu giữ ở đình Thắng Tam không có sắc phong nào cho thần Thành Hoàng bổn cảnh.[ii] Cụ thể 12 sắc phong gồm:

-             3 sắc phong cho Tứ vị thánh nương Đại Càn quốc gia Nam Hải, trong đó có 2 sắc đời Thiệu Trị thứ 5 (1845) và 1 sắc đời Tự Đức thứ 3 (1850).

-             3 sắc phong cho Nam Hải Cự tộc Ngọc lân thần (cá Ông), trong đó có 2 sắc đời Thiệu Trị thứ 5 và 1 sắc đời Tự Đức thứ 3.

-             3 sắc phong cho Thiên Y A Na Diễn Ngọc phi (nữ thần gốc Chăm) trong đó có 2 sắc đời Thiệu Trị thứ 5 và 1 sắc đời Tự Đức thứ 3.

-             3 sắc phong cho Thủy Long thần nữ, trong đó có 2 sắc đời Thiệu Trị thứ 5 và 1 sắc đời Tự Đức thứ 3.

Đình Long Hương (TX Bà Rịa) còn giữ được sắc phong cấp ngày 29 tháng 11 năm Tự Đức thứ 5 (1852). Đình Phước Hải hiện vẫn còn giữ sắc phong thời Nguyễn.

Vào buổi đầu khai phá ở Đồng Nai- Gia Định, những câu chuyện về cọp được nhắc đến nhiều trong văn học dân gian. Đất Bà Rịa- Vũng Tàu vẫn còn lưu truyền những truyện kể về cọp, như cọp nhường hang đá của mình cho các thiền sư làm chỗ tu hành (Sự tích hang ông Hổ ở núi Chân Tiên) hoặc cọp thường ngồi chầu nghe các thiền sư tụng kinh vào các dịp lễ hàng tháng (Thắng Nhì, TP.Vũng Tàu). Địa danh eo Ông Từ ghi lại sự tích ông Lê Văn Từ, một dân nghèo chuyên nghề đốn củi  độ nhật nhưng võ nghệ cao cường đã từng diệt nhiều cọp, giữ yên cho dân làng. Ở Cát Lở còn có ông Năm Giỏi giết nhiều cọp dữ.

Những năm gần đây, một số đình trong tỉnh có đưa các liệt sĩ và Bác Hồ vào thờ trong chánh điện như đình Thắng Nhất, đình Thắng Tam, đình Phước Hòa, đình Long Điền, đình Phước Hải… Ngành văn hóa thông tin địa phương trong nhiều năm qua đã cố gắng đưa ngày kỷ niệm Thương binh liệt sĩ vào trong đình và biến thành “Lễ hội Đền ơn đáp nghĩa 27-7 tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu” nhưng trên thực tế vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau. Đây là sự “tích hợp” giữa yếu tố truyền thống và hiện đại. Cách làm mới này cần có những hình thức thờ cúng thích hợp với tâm nguyện của người dân, vốn coi ngôi đình là nơi bảo lưu những giá trị văn hóa truyền thống qua nhiều thế hệ.

Hầu hết các đình ở Bà Rịa- Vũng Tàu đều có miếu thờ thần Hổ (đình Thắng Nhất, đình Thắng Nhì, đình Thắng Tam, đình Long Phượng, đình Phước Hòa…) thậm chí ở các miễu Bà, nhà lớn Long Sơn, Dinh Cố, chùa Long Cốc… cũng đều có thờ vị sơn thần này. Thường thấy nhất là dưới dạng miếu nhỏ hoặc các bình phong ở đình làng. Một số bình phong cũng được thay thế bằng các ảnh đắp nổi sư tử! Bình phong ở các đình đa số là ảnh chúa sơn lâm màu vàng, từ trên núi bước xuống trông rất oai vệ. Một số ngôi đình lại có miếu thờ bạch hổ (đình Long Hương, đình Thắng Nhất). Có nhà nghiên cứu cho rằng, hổ trắng là biểu tượng của thần Chữa bệnh và thần Tài, có một thời được các lương y tôn thờ[iii]. Các bài vị trong miếu thờ Thần Hổ ở địa phương thường ghi Sơn Quân chi thần.

Đình Phước Hòa, đình Long Điền, đình Mỹ Xuân   còn có miếu thờ Thần Nông. Khác với miền Trung, Thần Nông thường được thờ trong miếu ở giữa đồng, không bắt buộc ở gần đình. Ở một số địa phương, Thần Nông được thờ trong miếu lộ thiên bên cạnh đình. Đình Thắng Tam (TP.Vũng Tàu) có bàn thờ Thần Nông ở ngôi đình Trung. Duy chỉ có miếu thờ Thần Nông (còn gọi là miếu Bổn Điền) ở Long Hương (TX. Bà Rịa) và miếu Thần Nông (huyện Long Điền) nằm tách biệt với đình. Miếu thờ Thần Nông ở đình Long Điền  hàng năm tổ chức lễ Hạ điền, Cầu bông và Thượng điền.

Các nhân vật lịch sử của Bà Rịa- Vũng Tàu được đưa vào thờ phụng trong đình. Trường hợp Nguyễn Diên là một ví dụ. Khoảng năm 1674, Pô Tăm đắp lũy tre tại Bà Rịa để chống chúa Nguyễn. Chúa liền sai Nguyễn Dương Lâm và Nguyễn Diên (tước Diên Lộc Hầu) vào đánh dẹp. Về sau Diên Lộc Hầu được tòng tự tại các đình như Thắng Nhì (Vũng Tàu), Bình Chánh (Biên Hòa)[iv]

Đình Long Hương (TX Bà Rịa) có bài vị thờ Trấn Biên đại tướng Thủ hầu Nguyễn Quý Công.

Đình Phước Hòa (huyện Tân Thành) thờ Nguyễn Long Môn, một vị tướng của nhà Tây Sơn, của nhân dân địa phương và các vùng phụ cận[v]. Nhưng theo Lê Thành Tường trong Monographie de la province de Baria (1950) thì: ”Một quan lớn thời Gia Long (1802-1820) tên là

Nguyễn Long Môn. Vì bị thất sủng, ông về đây (làng Phước Hòa) dẫn theo một số lính trung thành với ông, lập một ngôi nhà và đi tu. Sau đó, ông bị địch thủ tố cáo với Lê Văn Duyệt, nên ông bị xử chém. Về sau, ông được kết luận là vô tội. Từ đó, người ta lập một ngôi chùa thờ ông và đặt tên là chùa Quan Lớn trên một ngọn đồi gần rạch Váng...[vi]

Đình Phước Lễ (TX Bà Rịa) có miếu thờ Thủy Long thần nữ, vì vùng đất này vốn trước gần con sông Dinh chảy ngang qua thị xã và cũng do quan niệm của dân gian, Thủy Long thần nữ hay thường gọi là bà Thủy, bao gồm cả chức phận của Hà Bá và cũng có thể là Thủy Đức thánh phi có mặt trong Ngũ Hành.

Nguyễn Thanh Lợi



[i] Trương Thị Thọ, Nguyễn Văn Hội chủ biên, Thư mục thần tích thần sắc, Viện Thông tin Khoa học xã hội, Hà Nội, 1997, tr.1-4, tr.1267.

[ii] Huỳnh Minh trong sách Vũng Tàu xưa và nay (Tác giả xuất bản, Sài Gòn, 1970, tr.63-64) cho rằng: đình Thắng Tam có 3 sắc phong cho 3 Đội trưởng (Thắng Nhất, Thắng Nhì, Thắng Tam) gồm các ông Phạm Văn Dinh, Lê Văn Lộc và Ngô Văn Huyền, có công xây dựng 3 làng ở Vũng Tàu ở buổi đầu thành lập vùng đất này là những phỏng đoán vô căn cứ, không dựa vào thực tế.

[iii] Trần Lâm. Con hổ trong tâm thức dân gian, tạp chí Văn hóa nghệ thuật, số 1-1988, tr.85.

[iv] Huỳnh Ngọc Trảng, Trương Ngọc Tường. Đình Nam Bộ xưa và nay, Nxb Đồng Nai, 1999, tr.85.

[v] Phạm Chí Thân, Nguyễn Cẩm Thúy chủ nhiệm. Di sản Hán Nôm trong các di tích lịch sử- văn hóa Bà Rịa- Vũng Tàu, Đề tài nghiên cứu của Sở Khoa học Công nghệ và Môi trường tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu, 2000, tr. 234.

[vi] Dẫn theo Thạch Phương, Lễ hội đền ơn đáp nghĩa, đôi điều suy nghĩ trong Lễ hội Đền ơn đáp nghĩa 27-7 tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu, Kỳ yếu hội thảo khoa học, Sở Văn hóa Thông tin Bà Rịa- Vũng Tàu, 2002, tr.107.

print   Email   Top


Các tin khác:
KHU DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA ĐÌNH THẮNG TAM VŨNG TÀU (05-08-2014)
Những danh nhân văn hóa Việt Nam thờ tại đình Phước Lễ thị xã Bà Rịa (24-04-2012)
Khu di tích Đình Thần Thắng Tam thành phố Vũng Tàu (13-03-2012)
Pho tượng Phật đá cổ chùa Linh Sơn thành phố Vũng Tàu (29-02-2012)
Đình làng Thạnh Mỹ (27-09-2011)
Long Bàn Cổ Tự (27-09-2011)
DI TÍCH ĐÌNH LONG HƯƠNG Ở BÀ RỊA (27-09-2011)
Chùa Phước Lâm ở Vũng Tàu (27-09-2011)
Tìm hiểu đặc điểm kiến trúc đình làng Bà Rịa Vũng Tàu (23-02-2010)
Tín ngưỡng cùa người Hoa ở Bà Rịa Vũng Tàu (23-02-2010)
Đình Phước Lợi (23-02-2010)
Đình làng ở Bà Rịa - Vũng Tàu (20-11-2013)
Chùa Linh Sơn Bửu Tự (16-02-2009)
Nhà Lớn Long Sơn và đạo Ông Trần (05-02-2009)
Chùa Phước Sơn (23-02-2010)

 
Tiêu điểm & Sự kiện
  Giáo dục về nguồn - 2009

  Di tích lịch sử văn hoá núi Dinh

  Hải Đăng Vũng Tàu

  Lễ hội Dinh Cô

  Khảo cổ học BR-VT: Tìm về quá khứ
 
 
Thống kê truy cập
5.164.166