Trang chủ Giới thiệu Tuyển dụng Liên hệ - Góp ý
Trang chủ
Bảo tàng
Di sản Văn hoá
Khảo cổ học
Cổ vật
Thông tin khoa học
Thư viện hình ảnh
Di tích Nhà tù Côn Đảo
QLNN về DSVH
Liên hệ - Góp ý
Tìm kiếm
Góc hình ảnh

 
 

Liên kết Website
Ngẫm nghĩ dưới chân công trình
Người họa sỹ vẽ xong bức tranh, ký tên vào một góc nào đó và yên tâm rằng đấy chính là đứa con rứt ruột cuả mình, dù thai nghén đã nhiều năm hay chỉ từ một cảm hứng xuất thần bắt gặp đâu đó. Bức tranh góp được tiếng nói vào đời sống nghệ thuật hay không còn tùy thuộc vào tài năng tác giả, nhưng chắc chắn là một dấu ấn cá nhân trong toàn cảnh nghệ thuật tạo hình.
 Còn nhạc sỹ ?. Khi hợp âm cuối cùng vừa dứt, nốt nhạc sau cùng đã được ghi lên dòng kẻ khung nhạc, người nhạc sỹ nắn nót ghi vào sau tên tác phẩm vừa viết: ”Nhạc và lời cuả……”, và công bố. Việc tiếp nhận, định vị tác phẩm vừa được sinh thành trên thang bậc giá trị nghệ thuật thuộc thẩm quyền người nghe. Giao tiếp trong tương quan này là tự do. Hoàn toàn tự do.
Nhà thơ ký tên hoặc bút hiệu cuả mình dưới tên bài thơ. Nhà văn in tên mình trên bià tác phẩm. Tên nhà văn có khi còn to hơn tên quyển sách. Còn nhà kiến trúc ?. Anh ký vào đâu ?.
Ở nước ta, trừ một công trình nổi tiếng nằm giữa trung tâm Sài Gòn do một nhà kiến trúc cũng nổi tiếng không kém vẽ ra - hầu như ít ai không biết - còn lại, thật khó trả lời câu hỏi: ”Ngôi nhà này, công trình kia do kiến trúc sư nào thiết kế ?”. Vô danh là một thực trạng đáng buồn đã nhiều năm trong đời sống kiến trúc nước ta!
Suy cho cùng, định vị một công trình kiến trúc trong mặt bằng tác phẩm nghệ thuật hay chỉ đơn thuần là một sản phẩm hàng hoá phục vụ tiêu dùng quả thực không dễ. Tính hai mặt nằm ngay trong bản thân kiến trúc.
Không một loại hình nghệ thuật nào mà “tính sử dụng” thiết thực và triệt để như kiến trúc. Người ta “thâm nhập vào tác phẩm”, “sống trong nó,” với nghiã đen từ ngữ. Và nếu có xẩy ra điều gì bất tiện, vẫn phải thoả hiệp với nó, chung chạ cùng nó, chịu đựng nó, có khi suốt đời!
Một ngôi nhà chưa đẹp, có thể tặc lưỡi. Cho qua. Một dãy phố chưa đẹp, có thể bàn tán !?. Một thành phố chưa đẹp, nhiều thành phố không đẹp thì không thể tặc lưỡi nữa rồi ?. Có một cái gì đó còn lớn hơn kiến trúc, nằm ngoài kiến trúc, không phải chỉ một tháng, một năm. “Tích tiểu thành đại”, những cái tặc lưỡi ngày hôm qua góp lại thành bộ mặt một địa phương, bộ mặt đất nước, bộ mặt cuả thời đại ngày hôm nay. Và sự đòi hỏi đối với kiến trúc đã vượt cái ngưỡng tiêu dùng, trở thành một biểu tượng hoặc một bức xúc văn hoá.
Nước ta, sau ngày “Bắc-Nam xum họp, núi sông liền dải”, đặc biệt, từ khi “Mở cửa”, “Đổi mới”, công trình xây dựng mọc lên đúng là như nấm sau mưa. Bộ mặt Đất – Nước “Rũ bùn đứng dậy chói loà” y như trong thần thoại !
    Nhưng cũng không phải đợi lâu, khoảng hơn mười năm thôi, từ những công trình đơn lẻ khi kết lại thành một tập hợp, một tổng thể, kiến trúc Việt nam đang từng bước trình diễn chân dung đích thực cuả chính mình. Và bức chân dung đó đang tạo ra trong xã hội một băn khoăn không nhỏ nếu không nói là một lo lắng thực sự! Tác giả bức chân dung đó là ai nếu không phải là các kiến trúc sư ?. Nhưng có điều, kiến trúc sư Việt nam đóng vai trò gì và gánh vác trách nhiệm đến đâu trong bức tranh toàn cảnh cuả kiến trúc Việt nam trong vài chục năm qua là một nghi án cần được giải mã.
Trong lịch sử lâu dài cuả đất nước, kiến trúc - xây dựng được xếp vào hàng những nghề “thổ -mộc”, trong đó, người sáng tác và người thực hiện là một, thống nhất trong vai trò cuả người thợ cả. Đình Bảng, đình Chu Quyến, chuà Một cột, chuà Tây Phương vv…là những mẫu mực sống động. Sự phân công lao động trong kiến trúc như hiện nay chỉ bắt đầu từ 1925, khi người Pháp lần đầu tiên mở khoá đào tạo kiến trúc sư trong trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương ở phố Yết Kiêu, Hà nội. Vai trò sáng tạo với tư cách nghệ sỹ trong lĩnh vực thiết kế kiến trúc bắt đầu từ đấy. Nhưng những thế hệ kiến trúc sư cuả trường Mỹ thuật Đông Dương chưa kịp làm được gì nhiều thì kháng chiến toàn quốc bùng nổ. Gần mười năm sau, năm 1955, những kiến trúc sư từng “xếp bút nghiên lên đường tranh đấu” lần đầu tiên tập hợp lại trong một cơ quan Nhà nước được gọi là bộ “Thuỷ lợi và Kiến trúc”(?!), tiền thân cuả các bộ Kiến trúc và bộ Xây dựng sau này.
     Trong nhiều năm ấy, thiết kế quy hoạch và thiết kế kiến trúc là một nghề được Nhà nước quản lý chặt chẽ, được coi là một khâu trọng yếu trong toàn bộ quá trình xây dựng, thậm chí, quy hoạch còn là công việc được đặt dưới một chế độ bảo mật nghiêm cẩn. Bộ Kiến trúc mà sau này đổi tên thành bộ Xây dựng là cơ quan được giao trách nhiệm quan trọng này. Tuy nhiên, đúng như tên gọi, nhiệm vụ chính trị trung tâm cuả bộ Xây dựng là “xây dựng”, có nghiã là hoàn thành sản lượng xây lắp được giao trong kế hoạch hàng năm. Như vậy, bộ Xây dựng nghiễm nhiên trở thành một cơ quan kiêm nhiệm đồng thời cả ba chức năng sản xuất-kinh doanh, quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng, đồng thời chịu trách nhiệm lãnh đạo, tổ chức thực hiện một lĩnh vực “sáng tạo nghệ thuật” sẽ định hình diện mạo đất nước trong tương lai thông qua những “tác phẩm kiến trúc”.
Để thực hiện nhiệm vụ chính trị được giao, một phương châm nổi tiếng cuả ngành được quán triệt trong nhiều năm là:“Quy hoạch phục vụ thiết kế - thiết kế phục vụ thi công” cònvới kiến trúc thì:“Thích dụng - rẻ tiền – mỹ quan trong điều kiện có thể” Như vậy là rõ, bộ Xây dựng vưà đá bóng, vừa thổi còi.
Đã có lúc, để quản lý, không chỉ một lần, bộ máy nhà nước đã phải đẻ ra một cơ quan để thực hiện chức năng này. Đấy là các Uûy ban Kiến thiết cơ bản Nhà nước và sau này,Uûy ban Xây dựng cơ bản Nhà nước. Nhưng những cơ quan dễ gây phiền hà này khó mà tồn tại lâu vì nhiều lý do. Và mọi việc cuối cùng lại trở về điểm xuất phát, bộ Xây dựng lại “một mình một chợ”.
      Khác với văn học, âm nhạc,hội hoạ, điêu khắc vv… kiến trúc, khi được đặt vào môi trường kỹ thuật, thuật ngữ “sáng tác” được thay bằng hai chữ: ”thiết kế”, còn “tác phẩm” được gọi là “công trình”, như giao thông, như thuỷ lợi vv… được quản lý như bất cứ hoạt động kỹ thuật nào, với sản phẩm được quy định bằng một hệ thống quy phạm-tiêu chuẩn chặt chẽ như thiết kế máy nổ, máy bơm… và là thành quả cuả lao động đám đông, cuả sự đóng góp ý kiến tập thể ở mọi tầng nấc trách nhiệm. Kiến trúc sư rút cuộc chỉ còn là người thể hiện ý kiến được chỉ đạo cuả một “sếp” nào đó, hoặc kết luận cuả một “Hội đồng”. Không biết cái tiếng lóng”bề hội đồng”có phải từ đấy mà ra hay không ?.
Không cần chuyên môn, bất cứ một cán bộ trung cao nào cũng có thể phụ trách, đứng đầu một cơ quan kiến trúc. Một kỹ sư trắc địa (đo đạc bản đồ), một kỹ sư san nền, thoát nước, một cán bộ chính trị lâu năm đều có thể làm viện trưởng một viện quy hoạch đầu ngành. Một kỹ sư kết cấu, một kỹ sư vật liệu vv… cũng có thể làm hiệu trưởng một trường đại học kiến trúc trong nhiều năm. Kỹ sư xây dựng được giao nhiệm vụ giám đốc lãnh đạo một đơn vị thiết kế kiến trúc, một sở xây dựng thì nhiều không thể đếm! Còn trưởng phòng thiết kế kiến trúc thì có thể là bất kỳ ai, một kỹ sư điện, một kỹ sư cống rãnh, thậm chí chẳng cần “một kỹ sư” gì cả.
Đến thời “Đổi mới”, kiến trúc trở thành một nhu cầu xã hội, không chỉ của Nhà nước, mà còn của đông đảo nhân dân nay đã có tiền, luật lệ quản lý không theo kịp sự bừng nở của cuộc sống, làm kiến trúc đã là một vận hội. Sống bằng “hít thở không khí trong lành” và những “vinh quang vô ích” đã nhiều năm, giới kiến trúc nhanh chóng nắm bắt thời cơ, khai thác vận may hiếm có. Thôi thì “trăm hoa đua nở”, mạnh ai nấy làm.
      “Lộng giả thành chân”, “mưa dầm thấm đất”, lâu ngày, các nhà kiến trúc cuả chúng ta cũng quen, thấy ”cũng chẳng có vấn đề gì, ai sao mình vậy”, miễn là được trả lương đều đặn, đến đợt lại tăng. Có người chịu trách nhiệm thay, chữ ký tác giả bé bằng ngón tay trong khung tên bản vẽ đã xếp vào kho lưu trữ. Thảng hoặc, cấp trên có chút lưu tâm đã có ông viện trưởng, ông giám đốc đứng ra giải trình, chống đỡ. Công trình cuả viện nọ, viện kia, cũng ít ai hỏi đến mình. Ý thức sáng tác cùn mòn, chỉ còn sự mẫn cán cuả một công chức, kiếm chút tiền còm nuôi sống vợ con !
     Với “thẩm độc quyền” quản lý và cấp phép trong tay, bộ Xây dựng, sở xây dựng thoải mái đẻ ra các công ty tư vấn thiết kế - xây dựng tổng hợp, các văn phòng tư vấn - thiết kế, thiết kế - tư vấn (một ma trận từ ngữ !?) mọc lên như nấm. Thị trường kiến trúc - xây dựng trở nên sôi động hơn bao giờ hết và tình trạng giành dật, tranh cướp hợp đồng, chà đạp lên lương tâm chức nghiệp và chuẩn mực nghệ thuật theo quy luật kinh tế thị trường không thể không diễn ra. Tài năng, sự thành đạt cuả một kiến trúc sư nào đó sẽ được đo bằng xe hơi, nhà lầu chứ không bằng những sáng tạo có giá trị đóng góp cho nền nghệ thuật kiến trúc Việt nam đang buổi sơ khai và khá là èo uột. Còn sự lập lờ giữa chức năng quản lý Nhà nước và sản xuất kinh doanh càng có cơ hội, có đất để “dụng võ”, nuôi dưỡng những “mảng, miếng” trong thủ đoạn làm ăn. Những tỷ lệ phần trăm “lại quả” cho chủ đầu tư, cho cơ quan xét duyệt, những khoản tiền “lót đường” để có được hợp đồng là những chuyện làm đau đầu người kiến trúc sư chứ không phải là phương châm phấn đấu “xây dựng một nền kiến trúc Việt nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.
Cộng đồng trách nhiệm cùng bộ Xây dựng còn có hội Kiến trúc sư Việt nam, thành viên cuả UIA (Liên hiệp các Hội Kiến trúc sư quốc tế), với một hệ thống chân rết đến tận cơ sở. Hội Kiến trúc sư Việt nam đóng góp được gì trong sự nghiệp xây dựng nền nghệ thuật kiến trúc Việt nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là một chủ đề lớn sẽ được đưa ra xem xét trong kỳ đại hội tới đây. Nhưng qua việc Thủ tướng Chính phủ quyết định giải tán “Hội đồng Tư vấn kiến trúc cho Thủ tướng” và vụ “Thủy cung Thăng Long” thì ít ra cũng biết được rằng tiếng nói của Hội không có bao nhiêu trọng lượng.
      Để rõ hơn, xin trích ở đây một thông tin báo chí, tính thời sự xem ra còn nóng hổi: ”Khi Công ty tư vấn xây dựng thuộc Hội Kiến trúc tỉnh L. ra đời, Công ty Khảo sát thiết kế xây dựng tỉnh này và các doanh nghiệp cùng lĩnh vực trở nên khốn đốn. Đơn giản vì công ty trên danh nghiã là cuả Hội Kiến trúc nhưng thực ra Hội Kiến trúc chỉ là nơi bán pháp nhân, còn những ông chủ thực sự cuả nó là các sếp lãnh đạo Sở Xây dựng và phòng Quản lý xây dựng cuả Sở. Những chủ đầu tư muốn được cấp phép dễ dàng buộc phải dùng bản vẽ cuả công ty tư vấn. Cuộc cạnh tranh hoàn toàn không cân sức mà phần thắng nghiêng hẳn về công ty tư vấn.” (Báo Pháp Luật Tp.HCM số 14/2000 (484) – thứ Ba-18-4-2000-mục Nhà nước - Công dân)
     Như vậy là rõ. Ký tên vào bản vẽ một công trình kiến trúc, “chịu trách nhiệm với cơ quan” phần việc được giao là trách nhiệm cuả mỗi một kiến trúc sư. Còn “chịu trách nhiệm với Lịch sử, với Đất nước”, ký tên vào “Bộ mặt kiến trúc Việt nam trong bốn muơi lăm năm qua” không thể ai khác chính là Bộ Xây dựng, một cơ quan nhà nước được giao trọng trách mà từ khi thành lập đến nay, trải sáu đời bộ trưởng, đã không thể vạch ra được một “chiến lược phát triển kiến trúc Việt nam lâu dài và hoàn chỉnh” làm phương hướng cho tương lai nghệ thuật kiến trúc nước nhà.
     Ông Bộ trưởng Bộ Xây dựng nghĩ gì khi trong không gian vẫn còn vang vọng ước mong và lời dặn dò tha thiết cuả Bác Hồ trước lúc đi xa : “Xây dựng lại Đất nước ta đàng hoàng hơn, to, đẹp hơn” ?.
 
KTS. Nguyễn Trọng Huấn
print   Email   Top


Các tin khác:
Những chuyện cảm động về Bác Hồ qua lời kể của thành viên nhóm tình báo Con Nai (Mỹ) (20-11-2013)
Tư tưởng yêu nước Việt Nam - bảo bối của giữ nước và dựng nước (20-11-2013)
Giữ gìn trật tự xã hội đời Nhà Trần (20-11-2013)
Người Việt Nam đầu tiên đến nước Mỹ (20-11-2013)
LÊ THÁNH TÔNG (1442 - 1479) - Từ người con hiếu thảo đến ông Vua nhân hậu (20-11-2013)
CÓ HAY KHÔNG THỐNG CHẾ TRẦN ĐỒNG ? (20-11-2013)
Vai trò của Thanh Niên Tiền Phong trong cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tháng 8 năm 1945 tại Và Rịa - Vũng Tàu (20-11-2013)
Phế tích thành cổ Sơn Tây (20-11-2013)
Những nét đặc sắc của cuộc đấu tranh giành chính quyền ở Côn Đảo trong cách mạng tháng Tám 1945 (20-11-2013)
Nguyễn Ngọc Bảo với cuộc khởi nghĩa giành chính quyền năm 1945 tại Vũng Tàu (20-11-2013)
Ngẫm nghĩ dưới chân công trình (20-11-2013)
Những Chiến Công Chống Ngoại Xâm Vùng Biển Dưới Thời Các Chúa Nguyễn Ở Đàng Trong (20-11-2013)
Góp thêm tư liệu về cách mạng tháng Tám, Quốc khánh 2/9/1945 ở Bà Rịa (20-11-2013)
Một vài yếu tố văn hóa đặc trưng của vùng đất Bà Rịa - Vũng Tàu có thể khai thác phục vụ du lịch và tổ chức lễ hội (20-11-2013)
Lịch sử - sự thật và sử học (20-11-2013)
Bàn về một chương trình nghiên cứu khoa học góp phần phát triển du lịch văn hóa tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (20-11-2013)
Chuyến đi đột phá, táo bạo của tàu 56 chở 44 tấn vũ khí vào bến Lộc An ngày 22 - 12 - 1964 phục vụ Chiến dịch Bình Giã (20-11-2013)
Các đội “Danh dự trừ gian” trong cao trào kháng Nhật tiến tới tổng khởi nghĩa (20-11-2013)
Khai thác các giá trị văn hóa phong phú, đặc sắc của Bà Rịa - Vũng Tàu cho hoạt động du lịch (20-11-2013)
Danh xưng Cap Saint Jacques có từ lúc nào ? (20-11-2013)

 
Tiêu điểm & Sự kiện
  Giáo dục về nguồn - 2009

  Di tích lịch sử văn hoá núi Dinh

  Hải Đăng Vũng Tàu

  Lễ hội Dinh Cô

  Khảo cổ học BR-VT: Tìm về quá khứ
 
 
Thống kê truy cập
5.053.352