Trang chủ Giới thiệu Tuyển dụng Liên hệ - Góp ý
Trang chủ
Bảo tàng
Di sản Văn hoá
Khảo cổ học
Cổ vật
Thông tin khoa học
Thư viện hình ảnh
Di tích Nhà tù Côn Đảo
QLNN về DSVH
Liên hệ - Góp ý
Tìm kiếm
Góc hình ảnh

 
 

Liên kết Website
Những nét đặc sắc của cuộc đấu tranh giành chính quyền ở Côn Đảo trong cách mạng tháng Tám 1945
Lịch sử đấu tranh của tù nhân Côn Đảo kể từ khi thực dân Pháp thiết lập nhà tù (1-2-1862) là một bản anh hùng ca được viết bằng máu và nước mắt, bằng tinh thần quả cảm, ý chí quật cường và bằng cả những tâm sự đớn đau của các thế hệ Việt Nam tuy phải chịu cảnh “chim lồng cá chậu” nhưng không bao giờ cúi đầu trước áp bức cường quyền. Tuy nhiên, phải đến những ngày tháng tám năm 1945, lần đầu tiên những người tù Côn Đảo mới thực sự giành được quyền làm chủ, mới thực sự nắm chính quyền. Thành quả lớn lao đó khẳng định giá trị của khoa học và nghệ thuật cách mạng mácxít, được vận dụng sáng tạo và độc đáo ở nhà tù Côn Đảo, thể hiện rõ nét ở các mặt :
1. Xây dựng và tổ chức lực lượng rộng rãi, thống nhất
Sau khi các cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn (9-1940), Nam Kỳ (11-1940), Đô Lương (11-1941) bị đàn áp, trong hai năm 1941 - 1942 thực dân pháp đày hàng ngàn tù chính trị ra hòn đảo “địa ngục trần gian”. Chế độ lao tù vốn đã hết sức bạo tàn, nay càng tăng thêm phần khắc nghiệt. Số tù nhân chết vì tra tấn và bệnh tật hiểm nghèo tăng vọt. Hội tù nhân Côn Đảo - một tổ chức quần chúng rộng rãi thành lập từ năm 1934 để bảo vệ quyền lợi thiết thực của người tù - phải tuyên bố tự giải tán. Chi bộ đặc biệt của nhà tù cũng phải giảm bớt 2/3 số đảng viên. Trong hoàn cảnh đó, việc tập hợp và đoàn kết tù nhân để giáo dục, giác ngộ, tổ chức đấu tranh trở thành vấn đề nan giải. Nhưng với phương châm “bằng mọi giá phải bảo vệ mạng sống của tù nhân, bảo vệ cán bộ của Đảng”, Chi bộ đặc biệt đã liên hệ mật thiết với các đoàn tù mới ra đảo nắm tin tức từ đất liền và thông báo tình hình trên đảo, phổ biến kinh nghiệm đấu tranh chống khủng bố, bảo vệ sức khỏe, chống bệnh tật trong tù. Công tác cứu tế tù nhân được đặt lên hàng đầu và thông qua các ban trật tự, ban cứu tế..., những đảng viên cộng sản vừa hướng dẫn kịp thời mọi hoạt động của tù nhân, vừa sẵn sàng sẻ chia từng miếng cơm manh áo, hứng chịu những trận đòn cho những người tù ốm đau, già yếu. Tinh thần tương trợ và sự hy sinh cao quý ấy chính là nhân tố quan trọng trong việc xây dựng thành công khối đoàn kết vững chắc của mọi thành phần tù nhân Côn Đảo.
Bên cạnh đó, việc giáo dục, rèn luyện tinh thần và ý chí đấu tranh cũng được đặc biệt chú trọng. Có thể nói rằng, những buổi học tập lý luận, chính trị và những sinh hoạt văn hóa văn nghệ tiến hành thường xuyên, thu hút đông đảo quần chúng cách mạng và cả anh em thường phạm, thực chất chính là quá trình chuẩn bị về chính trị và tư tưởng để khối tù nhân được tập hợp rộng rãi đó thống nhất hành động khi thời cơ đến.
2. Đánh giá đúng tình thế cách mạng và chọn đúng thời cơ:
Dù bị cách ly với đất liền nhưng nhờ xây dựng được lực lượng rộng rãi, thống nhất, lôi kéo được cả một số viên chức và binh lính trong bộ máy cai trị nhà tù cộng tác và giúp đỡ đắc lực cho tổ chức Đảng nên Chi bộ đặc biệt Côn Đảo của tình hình chính trị quốc tế và trong nước. Do vậy, ngay khi Nhật đưa quân chiếm Côn Đảo (2-1945), khống chế khu nhà ở của chúa đảo và sĩ quan Pháp. Đảng ủy nhà tù (vừa được thành lập trên cơ sở củng cố và mở rộng Chi bộ đặc biệt) đã nhận định hết sức đúng đắn: mâu thuẫn Pháp - Nhật đã đến mức quyết liệt, không thể dung hoà, tình thế cách mạng có thể xuất hiện. Một mặt, Đảng ủy chủ trương tổ chức cho một số cán bộ cốt cán vượt ngục về đất liền tăng cường lực lượng cho Đảng lãnh đạo nhân dân tổng khởi nghĩa, mặt khác khẩn trương chuẩn bị mọi mặt để giành quyền kiểm soát và làm chủ Côn Đảo.
Ngày 25-8-1945, sau khi Nhật đầu hàng Đồng minh và các cuộc khởi nghĩa liên tiếp nổ ra ở nhiều địa phương trong cả nước, toàn bộ sĩ quan, binh lính, giám thị Pháp - Nhật phải rút khỏi Côn Đảo. Thời cơ cách mạng đã chín muồi và với lực lượng đã được xây dựng, tổ chức chu đáo, cuộc đấu tranh giành chính quyền đã diễn ra đúng vào thời điểm thuận lợi nhất, vừa tránh được những tổn thất không đáng có nếu nóng vội muốn hành động sớm hơn, vừa đáp ứng kịp thời diễn biến của tình hình chung cũng như tâm tư nguyện vọng của đa số tù nhân trên đảo.
3. Vận dụng linh hoạt và hiệu quả sách lược phân hoá kẻ thù:
Phân hoá cao độ và triệt để lợi dụng mâu thuẫn trong hàng ngũ kẻ thù để làm suy yếu chúng, chĩa mũi nhọn đấu tranh vào kẻ thù chính trước mắt là sách lược kinh điển trong đường lối và phương pháp cách mạng mác-xít. Sách lược đó đã được tổ chức Đảng ở Côn Đảo thực hiện hết sức tài tình, linh hoạt, đạt hiệu quả cao trong quá trình chuẩn bị cho cách mạng tháng Tám. Từ cuối năm 1943 đầu năm 1944, khi mâu thuẫn Pháp - Nhật ở Đông Dương cũng như mâu thuẫn giữa phái Pétain và phái De Gualle phát triển gay gắt, Chi bộ đặc biệt chủ trương tranh thủ những phần tử thuộc phái De Gaulle trong bộ máy cai trị nhà tù, cô lập cao độ kẻ thù chủ yếu là phát xít Nhật và bọn phản động thân Nhật trên nguyên tắc tránh bớt đổ máu cho cách mạng nhưng tuyệt đối không thay đổi mục tiêu giải phóng dân tộc, giành độc lập chủ quyền cho Tổ quốc. Ngay đối với lực lượng tù nhân gây nhiều khó khăn cho hoạt động của tổ chức Đảng, Chi bộ cũng chủ trương chỉ cô lập bọn đầu sỏ, phân hoá những phần tử trung gian và cố gắng tranh thủ, lôi kéo, giác ngộ quần chúng lớp dưới. Với số công chức và lính bảo an người Việt, các đảng viên cộng sản tích cực tuyên truyền vận động và đã xây dựng được một đội ngũ nòng cốt trong lực lượng này làm hậu thuẫn cho ta.
Sự kiện nhiều công chức bỏ phiếu ủng hộ tù cộng sản tham gia Hội đồng liên hiệp quốc dân Côn Đảo và anh em lính bảo an yêu nước dùng vũ khí buộc chúa đảo Lê Văn Trà bàn giao chính quyền cho cách mạng là những bằng chứng khẳng định thành công của sách lược phân hóa kẻ thù ở nhà tù Côn Đảo.
4. Xác định phương pháp đấu tranh đúng đắn, khoa học:
“Bạo lực là bà đỡ của mọi cuộc cách mạng” (Marx), nhưng trong cuộc đối đầu giữa những người tù không vũ khí với bộ máy cai trị hùng hậu, đầy đủ phương tiện đàn áp, khủng bố, rõ ràng phương pháp đấu tranh cần phải được cân nhắc và lựa chọn thật phù hợp. Tổ chức Đảng ở Côn Đảo đã làm được điều đó một cách khoa học và thành công trọn vẹn.
“Ở Côn Đảo không thể bạo động cướp chính quyền được mà chỉ có thể tập hợp lực lượng, lãnh đạo đấu tranh bằng các hình thức lãn công, bãi công, tuyệt thực đòi cải thiện chế độ lao tù” - ý kiến đề xuất đó của đồng chí Nguyễn Hới (Bí thư chi bộ cộng sản đầu tiên của nhà tù từ 1932) đã trở thành quan điểm chung của chi bộ bởi tính đúng đắn của nó trong điều kiện lúc bấy giờ. Nhưng khi tình thế cách mạng và thời cơ xuất hiện, vấn đề giành chính quyền lại trở thành vấn đề cơ bản, điều quan trọng còn lại là phương pháp đấu tranh phù hợp. “Giành chính quyền bằng phương pháp hoà bình”  - chủ trương của Đảng bộ Côn Đảo trong tháng Tám 1945 đã được thực tiễn chứng minh là sự chọn lựa duy nhất đúng.
Bắt đầu từ những đợt đấu tranh đòi cải thiện chế độ lao tù, đến khi phát xít Nhật tổ chức lễ trao trả độc lập giả hiệu cho bộ máy thân Nhật ở Côn Đảo, tù nhân lập tức đưa phong trào tiến lên một bước mới: đòi trả tự do cho tù chính trị, mở cửa trại giam, cho tù nhân ra ngoài làm việc... Tiếp đó, khi toàn bộ quân Pháp - Nhật rút khỏi đảo, cuộc đấu tranh đòi chúa đảo Lê Văn Trà bàn giao chính quyền đã diễn ra căng thẳng, quyết liệt nhưng vẫn chỉ bằng biện pháp ôn hoà là đàm phán. Đến cao trào dùng lực lượng lính bảo an yêu nước có vũ khí trấn áp Lê Văn Trà, cuộc đấu tranh cũng chỉ dừng ở mức gây áp lực, tránh xô xát và đổ máu. Thắng lợi hoàn toàn thuộc về cách mạng mà không phải chịu một tổn thất nào - bản lĩnh chính trị của đội ngũ lãnh đạo cuộc đấu tranh giành chính quyền ở Côn Đảo là ở đó.
5. Củng cố vững chắc vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng:
Từ giữa năm 1930 trở đi, khi những chiến sĩ cộng sản có mặt ở nhà tù Côn Đảo, nhất là từ khi chi bộ đầu tiên hình thành, các cuộc đấu tranh chống lại chế độ lao tù nói riêng và chủ nghĩa thực dân nói chung của tù nhân đã có sự chuyển biến lớn lao về cả quy mô, tính chất lẫn hiệu quả thực tế so với thời gian trước đó. Tổ chức Đảng ở hòn đảo ngục tù này luôn khẳng định mạnh mẽ vai trò tổ chức và lãnh đạo của mình trong nhiều điều kiện phức tạp khác nhau của tình hình cụ thể. Vai trò ấy càng thể hiện rõ nét trong quá trình chuẩn bị trực tiếp cho Cách mạng tháng Tám. Một Trung tâm lãnh đạo bên ngoài trại giam được Chi bộ đặc biệt tổ chức vào cuối năm 1943 bao gồm những cán bộ có năng lực của Đảng, đúng như tên gọi của nó, thực sự là linh hồn của mọi hoạt động đấu tranh, rèn luyện của đại đa số tù nhân. Thông qua đó, đường lối chủ trương của Đảng được phổ biến sâu rộng và được hưởng ứng sôi nổi, nhiệt tình.Tinh thần đoàn kết nhất trí trong nội bộ và đội ngũ đảng viên - đó chính là những nội dung cơ bản trong công tác xây dựng Đảng mà các cấp ủy ở nhà tù luôn ý thức và đã thực hiện xuất sắc.
Hoạt động của các đảng viên cộng sản ưu tú như Ngô Gia Tự, Lê Hồng Phong, Nguyễn Văn Cừ, Hoàng Quốc Việt, Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng, Nguyễn Văn Linh, Trần Huy Liệu... trong thời gian bị giam cầm trên đảo và đặc biệt là của các đồng chí Phạm Hùng, Tôn Đức Thắng... trong những ngày Tháng Tám 1945 trở thành những biểu tượng sáng ngời về tinh thần và ý chí đấu tranh, về mẫu mực rèn luyện phẩm chất, khí tiết và năng lực, góp phần quan trọng xác lập và củng cố vị trí, uy tín, bảo đảm vai trò lãnh đạo tuyệt đối của Đảng.
Những nét đặc sắc của cuộc đấu tranh giành chính quyền ở Côn Đảo trong cách mạng tháng Tám trình bày cô đọng trên đây cũng chính là những nguyên nhân làm nên thắng lợi. Xét toàn cục, cuộc Tổng khởi nghĩa thành công của nhân dân ta tháng Tám 1945 cũng bắt nguồn từ những nguyên nhân: biết tổ chức lực lượng quần chúng rộng rãi, biết tạo ra tình thế cách mạng và chọn đúng thời cơ, biết phân hóa kẻ thù, đề ra được phương pháp cách mạng đúng đắn và chú trọng công tác xây dựng Đảng. Nhưng đặt trong hoàn cảnh của một địa bàn được mệnh danh là “địa ngục trần gian”, thắng lợi của tù nhân Côn Đảo càng toả sáng ý nghĩa độc đáo, nâng cao tầm vóc và giá trị lịch sử của nhà tù - trường đấu tranh - trường học cách mạng tiêu biểu vào bậc nhất.
TS. Lê Hữu Phước
(Đại học KH - XH nhân văn TP.HCM)
print   Email   Top


Các tin khác:
Những chuyện cảm động về Bác Hồ qua lời kể của thành viên nhóm tình báo Con Nai (Mỹ) (20-11-2013)
Tư tưởng yêu nước Việt Nam - bảo bối của giữ nước và dựng nước (20-11-2013)
Giữ gìn trật tự xã hội đời Nhà Trần (20-11-2013)
Người Việt Nam đầu tiên đến nước Mỹ (20-11-2013)
LÊ THÁNH TÔNG (1442 - 1479) - Từ người con hiếu thảo đến ông Vua nhân hậu (20-11-2013)
CÓ HAY KHÔNG THỐNG CHẾ TRẦN ĐỒNG ? (20-11-2013)
Vai trò của Thanh Niên Tiền Phong trong cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tháng 8 năm 1945 tại Và Rịa - Vũng Tàu (20-11-2013)
Phế tích thành cổ Sơn Tây (20-11-2013)
Những nét đặc sắc của cuộc đấu tranh giành chính quyền ở Côn Đảo trong cách mạng tháng Tám 1945 (20-11-2013)
Nguyễn Ngọc Bảo với cuộc khởi nghĩa giành chính quyền năm 1945 tại Vũng Tàu (20-11-2013)
Ngẫm nghĩ dưới chân công trình (20-11-2013)
Những Chiến Công Chống Ngoại Xâm Vùng Biển Dưới Thời Các Chúa Nguyễn Ở Đàng Trong (20-11-2013)
Góp thêm tư liệu về cách mạng tháng Tám, Quốc khánh 2/9/1945 ở Bà Rịa (20-11-2013)
Một vài yếu tố văn hóa đặc trưng của vùng đất Bà Rịa - Vũng Tàu có thể khai thác phục vụ du lịch và tổ chức lễ hội (20-11-2013)
Lịch sử - sự thật và sử học (20-11-2013)
Bàn về một chương trình nghiên cứu khoa học góp phần phát triển du lịch văn hóa tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (20-11-2013)
Chuyến đi đột phá, táo bạo của tàu 56 chở 44 tấn vũ khí vào bến Lộc An ngày 22 - 12 - 1964 phục vụ Chiến dịch Bình Giã (20-11-2013)
Các đội “Danh dự trừ gian” trong cao trào kháng Nhật tiến tới tổng khởi nghĩa (20-11-2013)
Khai thác các giá trị văn hóa phong phú, đặc sắc của Bà Rịa - Vũng Tàu cho hoạt động du lịch (20-11-2013)
Danh xưng Cap Saint Jacques có từ lúc nào ? (20-11-2013)

 
Tiêu điểm & Sự kiện
  Giáo dục về nguồn - 2009

  Di tích lịch sử văn hoá núi Dinh

  Hải Đăng Vũng Tàu

  Lễ hội Dinh Cô

  Khảo cổ học BR-VT: Tìm về quá khứ
 
 
Thống kê truy cập
5.053.379